بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
171
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
و چون بىبخار غشى در صباحها و در وقت تاخير غذا ز وقت افتد بيشتر گردد و در طول الم كم گردد علاج آن استعمال غذاهاى غليظ بود مثل كله پاچه و هريسه و اشباه آن و تحذير حس بخورانيدن و ضماد كردن محذرات از خشخاشيات و اشباه آن و حب الشفا درين آيتىست و گفتهاند كه شراب نيلوفر و گوشت ترنج نافعست اما صداع كه از ضعف دماغ خيزد به جهت قبول موذى و عدم رفع آن بر وجه لائق علامت آن فتور حواس و بلادت بود فى الجمله و زياده شدن در خلو معده و در طول الم علاج آن تعديل مزاج دماغ و تقويت آن بود بشمومات و بخورات كه در ديگر صداعها مذكور شد و اگر بروغنى مقوى سر را چرب كنند و قرنفل سوده بر بالاى روغن بر پيش سر بپاشند تقويت نيكو حاصل شود و سر غالب بر بخار قليه يوتى داشتن عظيم نافع آيد علاج بگيرند جگر بند گوسفند و قليه كنند و پياز و گشنيز و زيره در اندك آبى بپزند چون شود و آب كم شود روغن گوسفند اندكى برافگند و به پياز و ديگر بار با گشنيز و زيره مجدد آن را سرخ كنند و در آخر اندك زعفران و مشك درافگند و همچنان با ديگ در پيش روى نهند و جامه بر سر و بر ديگ پوشانند چنانچه هواى بيرون دخل نكنند و سر ديگ براندازند و چندان مكث كنند كه عرق بسيار از وى برود و چند لقمه از ان به قدر اشتها هم بخورد و هرگاه سخت به تنگ آيد بردارند و هرگاه كه خواهند مكرر كنند و همان را نيز گرم ساخته استعمال توان كرد در يك روز و تقويت دماغ بوجوه ديگر بتقريب معلوم گردد ان شاء اللّه تعالى اما صداع كه از افراط جماع افتد به جهت حدوث يبس و با صعود بخارات بدماغ از حركت جماع وقتىكه بدان پاك نباشد علامت آن وقوع سبب مذكور بود و باقى علامات يبسى و اعيائى علاج آن رخت و اسايش و غذاهاى مرطب و دلك معتدل و غسل به آب سرد بود و علاج يبسى و اعيائى و چرب كردن گردها و نداكير و خصيها عظيم نافع آيد به پيه و موم و هيچ و دوا و غذاى گرم و نيز نشايد به كار داشتن و چيزهاى خالى از فواكه و غيره همه مضر بود و چيزهاى فى الجمله معزى و معتدل و ميوههاى مقوى جگر و دل و گرده بسيار مفيد آيد اما صداع كه از خمار خيزد به جهت صعود بخارات فضلات خمر بدماغ علامت آن وجود بقيه آثار خمر و نتن آن بود علاج آن تسكين بخار بود جوامص فواكه و غيرها و تلئين طبيعت بنقوعات خنك و حامض بعد تقويت دماغ بتدهين بروغن گل و آنجا كه امتلا كم بود و اشتها صادق پديد آيد ضروره كه صداع گرم گفته شد مفيد باشد و ترشيهاى تيز چون سركه و ابكامه مضر بود